Công văn 662/TANDTC-PC: Hướng dẫn xử lý hành vi dùng dao giết người và xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù

Ngày 27/10/2026, Tòa án nhân dân tối cao ban hành Công văn số 662/TANDTC-PC nhằm giải quyết một số vướng mắc được các Tòa án phản ánh trong quá trình áp dụng Bộ luật Hình sự.

Công văn hướng dẫn cách xem xét trách nhiệm hình sự khi dùng dao có tính sát thương cao để giết người, đồng thời làm rõ quy định được áp dụng khi xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù đối với một số trường hợp phạm tội trước thời điểm Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực.

1. Dùng dao có tính sát thương cao giết người có thể bị xử lý về hai tội

Theo Công văn 662/TANDTC-PC, người dùng dao có tính sát thương cao để giết người có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hai tội, nếu có đủ yếu tố cấu thành của từng tội:

• Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự;

• Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự theo khoản 1 Điều 304 Bộ luật Hình sự.

Như vậy, khi xem xét vụ án, cơ quan có thẩm quyền cần đánh giá cả hành vi xâm phạm tính mạng và hành vi liên quan đến vũ khí quân dụng theo các quy định tương ứng.

Việc xử lý phải căn cứ vào đặc điểm của con dao, mục đích sử dụng, thời điểm thực hiện hành vi và các tình tiết cụ thể của vụ án. Không nên hiểu rằng mọi trường hợp sử dụng dao đều đương nhiên bị truy cứu thêm trách nhiệm hình sự theo Điều 304.

Theo quy định về quản lý vũ khí, dao có tính sát thương cao được sử dụng nhằm xâm phạm trái pháp luật đến tính mạng, sức khỏe con người thuộc trường hợp được xác định là vũ khí quân dụng. Bộ Công an.

2. Không dùng lại hậu quả chết người để định khung tăng nặng đối với tội về vũ khí quân dụng

Công văn hướng dẫn rằng, trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành hai tội nêu trên, hậu quả chết người đã được xem xét để truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội giết người thì không tiếp tục dùng chính hậu quả đó làm tình tiết định khung tăng nặng đối với tội quy định tại Điều 304.

Cụ thể, công văn nêu không áp dụng các tình tiết định khung sau của Điều 304 đối với hậu quả chết người đã được xem xét ở Tội giết người:

• Làm chết người theo điểm c khoản 2;

• Làm chết 02 người theo điểm a khoản 3;

• Làm chết 03 người trở lên theo điểm a khoản 4.

Hướng dẫn này giúp xác định cách xử lý đối với cùng một hậu quả trong trường hợp truy cứu trách nhiệm hình sự về cả hai tội. Việc định tội và quyết định hình phạt vẫn phải dựa trên chứng cứ và toàn bộ tình tiết của từng vụ án.

3. Chưa bồi thường hoặc bồi thường chưa đủ vẫn có thể được xem xét giảm án trong trường hợp phạm tội trước năm 2018

Nội dung thứ hai của công văn liên quan đến người bị kết án về hành vi phạm tội được thực hiện trước 0 giờ 00 phút ngày 01/01/2018, nhưng chưa bồi thường hoặc bồi thường chưa đủ nghĩa vụ dân sự theo bản án, quyết định của Tòa án.

Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn trường hợp này được xem xét áp dụng Điều 58 Bộ luật Hình sự năm 1999 để xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù.

Cơ sở của hướng dẫn là Điều 63 Bộ luật Hình sự năm 2015 bổ sung điều kiện đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự so với Điều 58 Bộ luật Hình sự năm 1999. Theo công văn, đây là quy định không có lợi cho người được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù.

Việc xác định pháp luật áp dụng dựa trên nguyên tắc không áp dụng quy định hình sự bất lợi đối với hành vi đã thực hiện trước khi quy định đó có hiệu lực. Công văn cũng viện dẫn các quy định chuyển tiếp tại Nghị quyết 41/2017/QH14 của Quốc hội.

Cần phân biệt: Được xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù không đồng nghĩa với việc đương nhiên được giảm án. Cơ quan có thẩm quyền vẫn phải xem xét điều kiện, hồ sơ và trình tự áp dụng đối với từng trường hợp.

4. Những vấn đề cần lưu ý khi áp dụng

Từ hai nội dung được hướng dẫn, người liên quan và người tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong vụ án cần chú ý:

• Đối với vụ án dùng dao: Làm rõ đặc điểm con dao, mục đích sử dụng, thời điểm thực hiện hành vi và các yếu tố cấu thành tội phạm trước khi xác định trách nhiệm hình sự.

• Đối với người đang chấp hành án: Xác định thời điểm thực hiện hành vi phạm tội, nội dung bản án, tình trạng thực hiện nghĩa vụ dân sự và các điều kiện có liên quan khi xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù.

• Đối với nghĩa vụ dân sự: Việc được xem xét giảm án theo hướng dẫn của công văn không đồng nghĩa với việc nghĩa vụ bồi thường theo bản án, quyết định của Tòa án đương nhiên chấm dứt.

Công văn 662/TANDTC-PC là văn bản hướng dẫn giải quyết vướng mắc trong áp dụng pháp luật. Khi xử lý một vụ việc cụ thể, cần đối chiếu công văn với Bộ luật Hình sự, quy định chuyển tiếp và các văn bản có liên quan phù hợp với thời điểm, tình tiết của vụ việc.