Hộ kinh doanh chủ động nộp số thuế còn thiếu có tránh được bị xử phạt vì hành vi trốn thuế?

* Thời gian gần đây, một số chủ hộ kinh doanh tại Đà Nẵng bị khởi tố để điều tra về tội trốn thuế. Luật sư Thành đánh giá thế nào về vấn đề này?

Luật sư Nguyễn Trung Thành: Trước hết, phải khẳng định rằng nộp thuế là nghĩa vụ pháp lý của tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc cố ý che giấu doanh thu, sử dụng chứng từ không hợp pháp hoặc thực hiện những thủ đoạn gian dối nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế sẽ bị xử lý nghiêm minh theo các quy định pháp luật.

Tuy nhiên, trong thực tiễn, cần phân biệt giữa hành vi cố ý trốn thuế và những trường hợp vi phạm do nhận thức pháp luật hạn chế, nhầm lẫn về phương pháp tính thuế, sai sót trong quản lý sổ sách hoặc chưa thực hiện đúng thủ tục kê khai.

* Nếu một hộ kinh doanh có doanh thu lớn trong kỳ báo cáo thuế nhưng chưa kê khai, nộp thuế đầy đủ, nay chủ động kê khai toàn bộ doanh thu và nộp số thuế còn thiếu thì có bị xử lý hình sự không?

Luật sư Nguyễn Trung Thành: Việc tự giác kê khai, nộp đủ số thuế còn thiếu trước khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện có thể là căn cứ để không bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế.

Điểm mấu chốt là phải phân biệt giữa khai sai, chậm kê khai và cố ý thực hiện hành vi trốn thuế, đồng thời xác định hành vi đã cấu thành tội phạm hay chưa.

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, không phải cứ doanh nghiệp, hộ kinh doanh có doanh thu lớn nhưng chưa kê khai, nộp thuế đầy đủ là đương nhiên cấu thành tội trốn thuế.

Đặc biệt, trường hợp người kinh doanh chủ động đến cơ quan thuế kê khai bổ sung trung thực toàn bộ doanh thu, nộp đủ số thuế còn thiếu và tiền chậm nộp trước khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện vi phạm thì cần được xem xét theo các quy định khuyến khích tự giác khắc phục sai sót của pháp luật quản lý thuế.

Theo khoản 3 Điều 9 quy định tại Văn bản hợp nhất số 27/2026/VBHN-NĐ-BTC, trường hợp khai sai nhưng đã tự giác khai bổ sung và nộp đủ thuế, đáp ứng các điều kiện luật định thì không bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế.

Tuy nhiên, việc chưa từng bị xử phạt hành chính không phải là căn cứ đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên. Việc có cấu thành tội phạm hay không phải căn cứ vào hành vi cụ thể, yếu tố lỗi và số tiền thuế thực tế bị trốn.

Vì vậy, tôi khuyến nghị các doanh nghiệp và hộ kinh doanh không nên vì lo ngại trách nhiệm pháp lý mà tiếp tục trì hoãn việc kê khai.

* Lời khuyên đối với các doanh nghiệp/hộ kinh doanh về việc rà soát, kê khai thuế để tránh phát sinh các vấn đề pháp lý:

Luật sư Nguyễn Trung Thành: Theo tôi, việc cần làm ngay là chủ động rà soát toàn bộ hoạt động kinh doanh và nghĩa vụ thuế, không nên chờ đến khi cơ quan thuế kiểm tra hoặc cơ quan điều tra vào cuộc.

Nếu phát hiện kê khai thiếu hoặc chưa kê khai, cần sớm liên hệ cơ quan thuế quản lý trực tiếp để được hướng dẫn khai bổ sung, nộp các khoản còn thiếu theo quy định. Đặc biệt, không nên che giấu doanh thu, tiêu hủy tài liệu, lập chứng từ khống hoặc hợp thức hóa sổ sách sai thực tế, bởi những hành vi này có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý.